Od 25 marca 2012 do końca czerwca 2012

SACRUM W MAŁEJ ARCHITEKTURZE I  RZEŹBIE

Kapliczki i Krzyże Beskidu Śląskiego w fot. Jerzego Haca oraz Rzeźba sakralna ze zbiorów  Działu Sztuki ME w Ochli  

 

„Polska była i jest krajem ludzi wierzących. Ta niekwestionowana prawda odzwierciedla się również w polskim krajobrazie miejskim i wiejskim. Rodzimy się, żyjemy i umieramy pośród kościołów, cmentarzy, kapliczek i krzyży przydrożnych...” /cyt. Wiktor Zin„Opowieści o polskich kapliczkach”./ 

Niektóre z wyżej wymienionych ‘małych budowli sakralnych’ – nierozerwalnie zostały splecione z naszą kulturą – stanowiąc ‘pomniki dziejowe narodu’. Te z nich, które utraciły swoje pierwotne piękno są dla współczesnych pokoleń „świadkami przeszłości, w której momenty sławy i chwały sąsiadują z chwilami klęsk i kataklizmów”. Milczące, urokliwe  kapliczki i krzyże znajdziemy w polskim krajobrazie przy źródle, na wzgórzu, w szczerym polu, na pasmie miedzy a najczęściej na rozstajach wiejskich dróg.  Wydawać by się mogło, że czas krzyży i kapliczek skończył się, że są one reliktami zamierzchłej przeszłości, jednakże  tak nie jest - w dobie laserów i podróży międzyplanetarnych dalej wznosimy kapliczki,stawiamy krzyże, a w zależności od intencji i okoliczności stawiamy je tak wśród nowoczesnych zabudowań wiejskich i miejskich, jak i pośród łanów zbóż,pod lasem, czy przy drogach i dróżkach. W długiej historii  naszego narodu ukształtowały się zróżnicowane regionalnie i lokalnie style omawianej małej, sakralnej architektury. Ich formę, poza  intuicją artystyczną ich autorów w dużym stopniu i dyktował rodzaj dostępnego lokalnie i najczęściej stosowanego materiału budowlanego. Są jednak w przestrzeni całego kraju takie, które łączy  wiele podobieństw. Ten fenomen polskiego krajobrazu uwieczniano na kliszach oraz w szkicownikach inwentaryzatorów i badaczy polskiego krajobrazu.  Obecnym badaczom opracowania te służą, jako źródło ich naukowych dociekań.

Współczesne, fotograficzne dokumentacje małej architektury sakralnej, to już w większości‘arcydzieła z dziedziny fotografii’, zachwycają nie tylko pięknem uwiecznionych kapliczek i krzyży, ale także ujęciami krajobrazowymi, w które plecione są owe architektoniczne perełki. Są na tyle prowokujące swoim pięknem, że rodzą potrzebę prezentowania ich szerszemu społeczeństwu w formach interesujących ekspozycji.

 Wystawa„SAKRUM W MAŁEJ ARCHITEKTURZE I RZEŹBIE” jest już drugą ekspozycją  w naszym Muzeum, która prezentuje omawianą tematykę w formie dokumentacji fotograficznej. Pierwszą z nich była „BOŻE MŁYNY” – KAPLICZKI I KRZYŻE ZIEMI KUDOWSKO NACHODZKIEJ – autorstwa wielkiego współczesnego miłośnika i znawcy tematu - ks. prof. Tadeusza Fitycha. Obecna wystawa prezentuje urokliwe  ujęcia fotograficzne  kapliczek i krzyży  uchwyconych w zimowym pejzażu Beskidu Śląskiego z tzw. ‘TRÓJWSI – trzech sąsiadujących ze sobą wsi:, Koniakowa  Istebnej i Jaworzynki.Autor prezentowanych fotografii Jerzy Hac - mieszkaniec Dąbrowy Górniczej  - z zawodu ekonomista i ekspert w dziedzinie organizacji i zarządzania, z zamiłowania wędruje i uwiecznia na fotograficznej kliszy ‘kapliczki i krzyże    STR.4. przydrożne’. Mówi, że ‘jest toprzepiękne odkrycie w Jego życiu’. W 2010 roku wydał album „Piękno krzyżyikapliczek przydrożnych Nałęczowa i okolic”, w 2011 roku udokumentował kapliczki ze Skrobowa (woj. Lubelskie) oraz prezentowane na obecnej wystawie kapliczki i krzyże Beskidu Śląskiego. Fotografie te wzbudzają zainteresowanie i podziw wśród odbiorców zarówno z uwagi na piękno i urok przedstawianych obiektów, jak też trafność ujęć fotograficznych oraz poziom warsztatu fotograficznego.Poetycka dusza Jerzego Haca - rozmiłowanego w pięknie polskich pejzaży wyrażana jest również w Jego twórczości poetyckiej. 

Wśród napisanych przez Niego wierszy są i te, w których próbuje wyrazić głębię swoich doznań, refleksji i wspomnień ze  spotkań z tymi wyjątkowymi obiektami Jego nie tylko fotograficznych zainteresowań. Swoje wiersze wydał w dwóch tomikach: „Moje obrazy w wierszach”(2009) i „Spotkania w Przestrzeni” (2010).

  Prezentowane na wystawie rzeźby i  płaskorzeźby ze zbiorów Działu Sztuki naszego Muzeum obrazują szeroki wachlarz tematyki jak i bogactwo form i środków artystycznego wyrazu w tej dziedzinie sztuki.Większość z nich mogłaby na stałe zająć miejsce w ‘przydrożnej kapliczce’, jednakże nie ten cel inspirował ich autorów do podjęcia artystycznych zmagań. Inspirowani byli   w większości poprzez cykliczne konkursy na sztukę i rękodzieło ludowe, bądź tematyczne konkursy w dziedzinie rzeźby
i płaskorzeźby organizowane przez nasze Muzeum.

   Tematyka sakralna, wśród artystów nieprofesjonalnych jest /co widać na przykładzie wystawionych prac/ chętnie podejmowana i rodzi potrzebę wciąż nowych poszukiwań twórczych rozwiązań artystycznych. Najstarszą prezentowaną na wystawie rzeźbą jest „Św. Anna Samotrzeć”–  z przełomu  XVI/XVII w, trzy rzeźby z przełomu XIX i XX w : ,,Chrystus cierniem ukoronowany”, ,,Matka Boska Niepokalanego Poczęcia” i „Św. Nepomucen” (przekazane do naszych zbiorów przez urząd celny). Najmłodsza rzeźba - „Krucyfiks” - autorstwa Jana Herdy pochodzi z 2005 r. Wystawione rzeźby i płaskorzeźby wkomponowane zostały w tematyczny kontekst  kapliczek i krzyży Beskidu Śląskiego ujętych w fotografiach Jerzego Haca. Kluczem do scenariusza wystawy niebyła jednak geograficzna ścieżka, którą wędrował fotografujący kapliczki i krzyże Jerzy Hac, lecz wyróżniające się wśród nich trzy charakterystyczne grupy kapliczek (nisze wyżłobione w naturalnych pniach drzew,  groty budowane z polnego kamienia, drewniane zadaszone‘gabloty’ z szybką osłaniającą figurę bądź obraz święty) oddzielną grupę stanowią na wystawie różnorodne formy krzyży przydrożnych.

W tle tak rozmieszczonych fotografii usytuowane zostały odpowiednie grupy tematyczne rzeźb i płasko rzeźb ze zbiorów naszego Muzeum, które prezentują: figury Chrystusa Frasobliwego, krzyże i płaskorzeźby z Jezusem Ukrzyżowanym, figury Maryi, kapliczki z Chrystusem Frasobliwym i Maryją oraz postacie Świętych Patronów, najbardziej popularnych i czczonych w wielowiekowej polskiej tradycji : Św. Barbara, Św.Antoni, Św. Rita,  Św. Nepomucen, Św. Florian, Św. Agnieszka i Św. Brygida. Warto również wspomnieć, że w plenerze naszego skansenu usytuowana jest również (jako ekspozycja stała) liczna grupa kapliczek ze Świętymi: M.B. Nieustającej Pomocy, Rochem(patronem rolników), Urbanem (patronem winiarzy - który od 2011 r.jest również patronem miasta Zielonej Góry) oraz rzeźby Świętych patronów: Józefa (patrona rodzin), Floriana (patrona strażaków) Nepomucena (wspomagającego w dochowaniu tajemnic). Warto przyjrzeć się tym rzeźbom uzupełniającym omawianą wystawę. Są one plonem wielu Plenerów Rzeźbiarskich organizowanych przez Dział Sztuki w naszym Muzeum.

Na wystawie nie mogło zabraknąć pełnego uroku motywu zdobniczego, jakim są kwiaty z kolorowej bibuły, tak nierozerwalnie związane z wystrojem przydrożnych kapliczek i krzyży, podkreślające ich wartość sakralną.

Naszą ekspozycję upiększa ponad 400 wielobarwnych  kwiatów wykonanych przez naszą muzealną artystkę -  Urszulę Sudakiewicz - wieloletniego pracownika Działu Oświatowego w naszym Muzeum.

Miejsce: zabytkowa leśniczówka (budynek administracji)

Kurator wystawy: Barbara Łakoma

 

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

 
Winiarstwo Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej

Wystawa Przemysława Karwowskiego jest próbą pokazania potencjału, jakim dysponowało przedwojenne winiarstwo na wschodzie oraz dowodem, że mamy swoją, polską tradycję o ciekawym rodowodzie. Winiarskie tradycje Podola i Pokucia są nadal bardzo mało znane. A przecież niemal połowa repatriantów, którzy zasiedlili po wojnie okolice Zielonej Góry, pochodziła z tamtych właśnie stron, Grzegorz Zarugiewicz, instruktor winiarski Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego we Lwowie, po przyjeździe znad Dniestru, odbudowywał zielonogórskie winnice. Przedwojenne winobrania w Zaleszczykach miały bogatą ikonografię i opisy w ówczesnej prasie.

 

Miejsce: Piwnice chaty z Długiego w zespole budynków kamiennych

Kurator wystawy:  Joanna Rybińska

Sponsorem katalogu wystawy jest: Poszukiwania Naftowe Diament Sp. z o.o