Zapraszamy do oglądania czasowej wystawy pt. "Kuchenne piękności" czyli makatki i ręczniki ze zbirów Muzeum Etnograficznego w Zielonej Górze - Ochli.

Makatki, czyli niewielkie tkaniny dekoracyjne zawieszane na ścianach , nie posiadają specjalnych cech regionalnych, pomimo tego, że rozpowszechniły się na dużym obszarze Europy, a ich "ojczyzną" były tereny dzisiejszych Niemiec i Holandii.  Do Polski trafiły na przełomie XIX i XX w.,najpierw do domów mieszczańskich, następnie robotniczych, a na końcu także wiejskich. Ten ostatni etap ich migracji miał najczęściej miejsce po pierwszej wojnie światowej.  

Określenie makatka obejmowało nie tylko  te zawieszane na ścianach, zazwyczaj o kształcie prostokątnym, ale także tzw. kranowe (z wycięciem na kran), dwustronnie haftowane ręczniki oraz ząbki przypinane do półek.

           Modę na dekorowanie wnętrz makatkami ugruntowało kilka czynników m.in. to, że w początkach XX w. wnętrza mieszkalne , w tym także kuchnie, wraz z ogólną poprawą standardu życia stawały się bardziej wszechstronne i widne, a co za tym idzie pojawiło się znacznie więcej wolnej przestrzeni na ścianach. Na popularność makatek wielki wpływ miał  też fakt, że nie były one szczególnie kosztowne,  a wykonywano jest stosunkowo łatwo, na wsi dodatkowym czynnikiem było także zbliżenie się do wzorców miejskich.

         Makatki pełniły przede wszystkim rolę dekoracyjną,  a także pouczającą,moralizatorską i dydaktyczną, były schematycznym, obrazkowym   leksykonem, który kreował wartości uważane za najważniejsze w życiu kobiety i jej rodziny. Ideą przewodnią tych przedstawień  było wskazanie wzorców  do naśladowania, dotyczących zarówno pobożności,  codziennego postępowania,jak i współżycia w rodzinie. Dlatego też zdobiły je motywy dwojakiego rodzaju: religijne i świeckie. Bardzo ważnym elementem makatkowej sceny był tekst,napis często stanowił dopełnienie  i objaśnienie motywów na rysunku, mogła to być sentencja, fragment tekstu z literatury lub powszechnie znane przysłowia.

          Makatki umieszczano najczęściej w kuchniach, zwykle  w centralnych miejscach, by były dobrze widoczne po wejściu do pomieszczenia. Lokowano je nad stołem,kuchnią, przy szafkach lub półkach na naczynia, w kącikach higienicznych.

           Natomiast  dekoracyjne ręczniki  wieszano na poziomym drążku, specjalnie do tego celu przeznaczonej półeczki, ich zadaniem było przysłanianie ręczników użytkowych, które także zostaną zaprezentowane na naszej wystawie.  Hafty na ręcznikach ozdobnych rozłożone były dwustronnie  na obu węższych bokach,dlatego  też stawały się one widoczne jednocześnie jedynie po złożeniu ręcznika i zawieszeniu go na drążku półki.Ponad to, zaprezentujemy także tkane ręczniki lniane , pochodzące z kresów II Rzeczpospolitej.

         Inne, ale charakterystyczne dla wschodnich terenów naszego kraju, będących pod wpływem chrześcijaństwa wschodniego, było wykorzystywanie zdobionych ręczników do"ubierania"  świętych obrazów,  które umieszczane były także w kuchniach.

                Ważną rolę w dekoracji kuchni pełniły różnorakie ząbki. Mocowano je do półek we wszelkiego rodzaju szafkach,szafach i kredensach, były widoczne po otwarciu drzwiczek mebla lub przez znajdujące się w nich szybki. Ponadto wieszano ząbki do swobodnie zawieszonych półek.  Wykonane z koronki szydełkowej  w kształcie zębów lub uszyte  z wąskiego pasa płótna  wykończonego  mniejszymi lub większymi zębami. Ich krawędzie były zdobione ściegiem dzierganym, a one same miały niewielkie, haftowane motywy.

Kurator wystawy Anna Kamińska

Wystawę można oglądać w sali ekspozycyjnej do końca br.Oficjalne otwarcie wystawy połączone z warsztatami zdobienia tkanin  odbędzie się 20 sierpnia podczas imprezy "Lato plonami bogate".